energy market, Finanse, Fuel, Fuel hedging, hedging

Czynniki wpływające na ceny energii

Czynniki wpływające na ceny energiiNa ceny produktów energetycznych wpływa mnóstwo czynników. Jak na większości rynków, podaż i popyt odgrywają ważną rolę w ustalaniu cen. Ceny towarów są na ogół związane z rozwojem gospodarczym. Przy wzroście gospodarek zużywane jest więcej produktów energetycznych, a tym samym wpływa to na podniesienie cen. Na ceny wpływają, także zdarzenia gospodarcze i ekonomiczne w łańcuchach dostaw tych produktów, od producentów i rafinerii do dystrybutorów i konsumentów. Towary energetyczne są szeroko uznawane za strategiczne, a ich produkcja jest skoncentrowana w rękach kilku krajów, w których występuje typ gospodarki wschodzącej. Sytuacja ta powoduje wpływ na niestabilność cen i ryzyko związane z dostawami tych surowców. Jako towary strategiczne są szeroko powiązane z sytuacją na rynkach finansowych i sytuacją podmiotów finansowych, takich jak banki i fundusze hedgingowe. Ceny surowców stały się również podatne na wpływ cen innych aktywów.

Zbadajmy niektóre z tych czynników, używając rynku ropy naftowej jako przykład produktu energetycznego.

Ryzyko geopolityczne

Ceny ropy są szczególnie narażone na wydarzenia, takie jak wojny, konflikty wewnętrzne lub ataki terrorystyczne, zwłaszcza we wrażliwym regionie Bliskiego Wschodu. Na przykład ceny ropy wzrosły w wyniku wojny w Zatoce Perskiej oraz w Iraku od 2003 roku, a także podczas „arabskiej wiosny” w całym szeregu krajów w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. W takich warunkach, do ceny ropy, na które niewątpliwie mają wpływ czynniki podaży i popytu doliczana jest tzw. „premia strachu.”

System petrodolarowy, a powstanie potęgi Chin

W poście Podstawowe parametry surowców energetycznych omówiono podstawowe parametry zasobów energetycznych i ich wpływu na ceny danego surowca. Teraz postaramy się nakreślić jakie inne czynniki poza jakością danego surowca mogą wpływać na cenę i tym samym dostępność towarów.

Fakt jest, że ponad 60% światowej produkcji ropy transportowana jest drogami morskimi. Ta sytuacja wpływa bezpośrednio na system zabezpieczenia w dostawy ropy, a tym samym kształtuje światową geopolityczną szachownicę. Jak dotąd, Stany Zjednoczone były największą potęgą morską na świecie i tym samym udało się im ochronić głównych producentów ropy i zabezpieczać szlaki morskie, co zasługuje na przywileje systemu petrodolarowego. Jednakże wschodzące potęgi, jak Chiny, zaczęły być także jednym z głównych odbiorców tego surowca. Sytuacja ta doprowadziła do, rozdwojenia głównych szlaków morskich energii i spowodowała powstanie słabości i ograniczeń w systemie petrodolarowym.

Cieśnina Ormuz, cieśnina Malaka, Kanał Sueski, Bab el Mandab, cieśniny Duńskie, Bosfor i w mniejszym stopniu cieśnina Panamska są głównymi przyczółkami olejowymi, reprezentujące najbardziej strategiczne miejsca, które ukształtowały geopolitykę z ostatnich 40 lat. Przyczółkiem najbardziej strategicznym i niespokojnym pozostaje wciąż Ormuz, który został wykorzystane jako karta przetargowa przez Iran do negocjacji z Zachodem, a także naciskiem na sąsiednich wydobywców ropy naftowej. W przypadku Chin, drugiego największego co do wielkości odbiorcy ropy naftowej, sytuacja jest znacznie bardziej skomplikowana, ponieważ aby importować ropę trzeba przejść przez dwa główne przyczółki na morzu Południowochińskim (Rysunku 1).

Rysunek 1. Strategiczne morskie przyczółki transportowe dla rynku ropy naftowej.

chokepoints_p2

Źródło: US Government Accountability Office.

Chiny importują ponad 70% swojej ropy naftowej z Bliskiego Wschodu, a tradycyjna droga morska wiedzie przez Ocean Indyjski, cieśninie Malaka i morze Południowochińskie. Dla tego państwa – bezpieczeństwo morskich szlaków, zwłaszcza tych przechodzących przez cieśninę Malaka i morze Południowochińskie jest sprawą kluczową. Ponadto, przy braku znaczącej obecności marynarki (tak jak ma to miejsce w sytuacji Stanów Zjednoczonych), Chiny nie mogą polegać na bezpieczeństwie importu ropy przechodzącej przez morze Południowochińskie, który jest otoczony przez kraje, obwodu koalicji z USA jak: Filipiny, Japonia i Tajwan. Jako naród, który nie jest sojusznikiem USA – Chiny obawiają się zakłócenia importu ropy naftowej w przypadku wrogości w tym regionie.

W celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia zakłóceń, Chiny zrobiły ogromne wysiłki by rozwijać kontakty handlowych ze swoimi sąsiadami z Azji Środkowej, aby uzyskać dostęp do Oceanu Indyjskiego. Wraz z Pakistanu, Chin rozwijają projekt nazwie China-Pakistan Economic Corridor (CPEC) składający się z siecią autostrad, linii kolejowych oraz rurociągów naftowych i gazowych ponad 3000 km biegnącej od portu Gwadar do Kaszgaru w Chinach. CPEC daje Chinom dostęp do Morza Arabskiego nie daleko od Ormuz. Podobnie, Chiny uzyskały dostęp do Zatoki Bengal, która umożliwia transport ropy i gazu z portu Kyaukphyu do Kunming (Prowincja Yunnan). Te dwa projekty mogą znacznie zmienić obraz szachownicy, ponieważ pomagają uniknąć podczas tranzytu na zatłoczonych wodach morza Południowochińskiego nieoczekiwanych działań wojennych. Ponadto, jak wspomniano wcześniej, Chiny również ściśle współpracuje ze swoimi sąsiadami na wschodzie i północy. Podpisały kontrakt z Rosją pozwalający na dostawę ropy i gazu w jenach lub rublach z wykorzystaniem mechanizmów walutowych, aby zminimalizować zależność od dolara amerykańskiego.

Reklamy
energy market, Fuel, Fuel hedging, hedging

Podstawowe parametry surowców energetycznych

Podstawowe parametry surowców energetycznychSurowce energetyczne występują w różnych postaciach fizycznych: substancje stałe, takie jak: węgiel i drewno, płyny: paliwa oraz gazy, takie jak: gaz ziemny, propan i butan, które zostały przekształcone do gazu skroplonego – Liquid Petroleum Gas (LPG). Większość surowców energetycznych w użyciu to węglowodory, choć jako źródło energii można także zaliczyć energię jądrową i odnawialną (wodną, wiatrową, geotermiczną, słoneczną, itp.).

Głównymi źródłami energii pierwotnej są ropa naftowa, gaz ziemny, węgiel, energia jądrowa i energia odnawialna. Wiele z tych pierwotnych źródeł są stosowane w tworzeniu elektryczności, jako dodatkowej formy energii.

Międzynarodowa Agencja Energii – International Energy Agency (IEA) dostarcza szczegółowe informacje na temat podaży i konsumpcji ropy naftowej oraz innych surowców energetycznych. Podział całkowitej podaży energii pierwotnej – Total Primary Energy Supply (TPES) na świecie jest przedstawiony na rysunku 1.

Rysunek 1. Podział całkowitej podaży energii pierwotnej na świecie w 2013 wyniosła 13.541 Mtoe (milionów ton ekwiwalentu ropy naftowej).

Zrzut ekranu 2016-05-27 o 22.38.34

 Źródło: Międzynarodowa Agencja Energii 2015.

Ropa naftowa, węgiel i gaz ziemny są największymi źródła energii. Oznacza to, że stanowią one największy przedmiot obrotu na rynkach globalnych i regionalnych.

Całkowite zużycie energii – Total Final Consumption (TFC) w danym okresie wykorzystujące energię pierwotną (bez uwzględnienia zwrotów z przemysłu petrochemicznego) daje jednolity obraz. Tutaj można wywnioskować, że w porównaniu z dostawą energii pierwotnej, znaczna część źródeł energii pierwotnej, szczególnie węgiel i gaz ziemny, są zamieniane na elektryczność do ostatecznego użytku. Według IEA, 63,7% oleju jest zużywana na transport, natomiast przemysł zużywa 80% rocznego wydobycia węgla (Rysunek 2).

Rysunek 2. Całkowite zużycie końcowe w 2013; TFC wyniosło 9.301 Mtoe (milionów ton ekwiwalentu ropy naftowej).

Zrzut ekranu 2016-05-27 o 23.43.28

Źródło: Międzynarodowa Agencja Energii 2015.

Omówmy teraz pokrótce poszczególne towary energetyczne, począwszy od ropy naftowej.

Ropa naftowa

Ropa naftowa lub peuoleum, pochodzi od łacińskiego: pena (skała) i oleum (olej), odnosi się do gęstego, zazwyczaj ciemnego płynu, który występuje naturalnie w różnych częściach świata i jest powszechnie pobierany przez wiercenie. Peuoleum jest paliwem kopalnym, która powstało, gdy duża liczba martwych organizmów została zakopana pod skałą osadową i poddany ogromnej temperaturze i ciśnieniu w ciągu milionów lat. Surowy olej jest najbardziej popularnym z paliw na bazie węglowodorów, związków składających się głównie z węgla i wodoru, w różnych proporcjach.

Ponieważ ropa na własną rękę nie jest zbyt użyteczna, to dla docelowej konsumpcji lub dalszej obróbki musi być przetwarzana. Oznacza to, że jej bazowa jakość ma zasadnicze znaczenie i tym samym określa jakie będzie jej dalsze przeznaczenie. A więc produkty, które mogą być otrzymywane z rafinacji określonego gatunku ropy zależą od cech chemicznych ropy naftowej. Ponieważ ropy uzyskane z odwiertów różnią się jakością od olejów wydobywanych z innych źródeł, to warto tu omówić podstawowe właściwości fizycznych i cech, które określają wartość danego gatunku ropy.

Główne właściwości ropy naftowej, które są ujmowane w większości umów sprzedaży i specyfikacjach to gęstość, zawartość siarki, lepkość, temperatura płynności lepkiej, zmienność, zawartość wody i osadów oraz innych zanieczyszczeń. Inne właściwości, które mają zastosowanie do produktów naftowych obejmują temperaturę zapłonu, temperaturę mętnienia, stabilność, barwnik, itp.

Gęstość mierzy się za pomocą klasyfikacji jakościowej American Petroleum Institute (API), która jest miarą tego, jak dużo cięższa lub lżejsza ropa jest w porównaniu z wodą. Odczyt powyżej 10 wskazuje, że ciecz jest lżejsza niż woda i unosi się na niej. Surowy olej o wysokiej wartości API tzw. „lekkiej ropy naftowej” pozwala na przetworzenie i uzyskanie dużego wachlarza produktów, takich jak benzyny i nafty po rafinacji. Surowe oleje o niskiej wartości API są określane jako „ciężka ropa” i są trudniejsze do przetworzenia, a w konsekwencji otrzymujemy z nich mniejsze ilości wysokiej wartości lżejszych produktów.

Siarka jest niepożądanym zanieczyszczeniem. Charakteryzuje się żrącym i intensywnym zapachem. Siarka jest usuwana podczas rafinacji. Surowe oleje o zawartości siarki poniżej 0,5% nazywane są „słodkimi” surowymi olejami, natomiast te o zawartości siarki powyżej 0,5% nazywane są „kwaśnymi”.

Lepkość jest miarą grubości płynu lub oporu, jaki występuje w trakcie rozlewania. Wyrażana w jednostkach umownych, stanowiących stosunek czasu wypływu badanej cieczy do czasu wypływu takiej samej objętości cieczy wzorcowej. Jest mierzona w sekundach cSt lub Saybolt. Temperatura krzepnięcia jest to najniższa temperatura, w którym surowy olej zachowuje swoje właściwości płynięcia i poniżej której okazuje formę półstałą. Te parametry są niezbędne w celu określenia możliwości przechowywania oraz transportu cieczy.

Zmienność ropy naftowej i innych produktów jest mierzona także za pomocą testu ciśnienia pary Reid i jest to ważny parametr dla jej dalszej obróbki. Oleje i inne jej pochodne mają zdolność do odparowania, lub zmianę z cieczą pary, przy ekspozycji na ciepło lub powietrze, w temperaturze powyżej temperatury wrzenia stosowanego paliwa. Ciśnienie pary jest szczególnie ważne dla benzyny, ponieważ wpływa na parametry rozruchu. Zawartość wody i zawartości osadów mierzy się, jako parament siły potrzebnej do usuwania tych zanieczyszczeń.

Główne indeksami cen ropy naftowej jest West Texas Intermediate (WTI) Crude Oil (USA) i Brent Crude Oil (Morze Północne). Oba te indeksy są podają ceny dla lekkich i słotkich olejów, gdzie wartość API jest większa niż 31.1° (mniej niż 870 kg/m3). Indeks cenowy Dubaj Crude Oil jest głównym odnośnikiem dla regionu Azji i został sklasyfikowany jako średniej ropy naftowej (API pomiędzy 22,3° i 31,1°, czyli od 870 do 920 kg/m3). Najważniejsze indeksy dla ropy naftowej oraz ich właściwości podano w tabeli 1.

Tabela 1. Główne wskaźniki cenowe ropy naftowej i ich paramenty API.

Lp Indeks Kraj API
1 West Texas Intermediate USA 38,7
2 Brent Blend Zjednoczone Królestwo 38,5
3 Arab Light Arabia Saudyjska 32,7
4 Urals Rosja 31,8
5 Bonny Light Nigeria 33,6
6 Maya Meksyk 21,8
7 Tapis Malezja 45,2
8 Kuwait Kuwejt 30,5
9 Basrah Blend Irak 34,4
10 Iran Light Iran 33,4
11 Dubai Dubaj 30,4
12 Bow River Kanada 19,6
13 Murban Abu Zabi 39,6

Produkty naftowe

Surowa ropa naftowa jest zbyt niestabilnym produktem pod względem cech by być stosowana jako finalny produkt samodzielnie. Jest ona potrzebne do destylacji i przetworzenia jej na różne produkty o różnej lotności. Główne rodzaje produktów naftowych w kolejności malejącej lotności to:

  • gazy i LPG,
  • benzyny,
  • nafty,
  • oleje napędowe będące produktem (np. diesel),
  • oleje opałowe,
  • oleje smarownicze, parafina, asfalt, smoła i inne pochodne.

Metan i etan są gazami wytwarzanymi z ropy naftowej. Metan, który jest również określane jako „naturalny gazu” używane jest do wytwarzania energii, natomiast etan jest używany głównie jako surowiec do produkcji chemicznej, gdzie jest przekształcany następnie w tworzywa sztuczne. LPG (patrz także: propan, butan, lub mieszanka tych gazów) używany jest do gotowania i celów przemysłowych. Benzyna jest wykorzystywana głównie do transportu samochodowego. Benzyny lub benzyny ciężkie są również wykorzystywane jako surowiec dla przemysłu petrochemicznego i rafineryjnego. Nafty wykorzystywane są głównie jako paliwo do silników turbinowych Aviation Turbine Fuel (ATF). Są one również używane do oświetlenia i gotowania w niektórych częściach świata. Oleje wykorzystywane są głównie do ogrzewania budynków lub jako paliwo do silników Diesla. Są one również wykorzystywane jako surowiec petrochemiczny. Oleje paliwowe są używane w transporcie morskim (znany również jako olej bunkrowy – Bunker Oil) lub jako źródła paliwa w rafineriach i elektrowniach.

Proces rafinacji obejmuje oddzielenie węglowodorów z produktu bazowego, przetwarzanie ich i obróbkę w celu usunięcia zanieczyszczeń, a następnie przetwarzania w lżejsze, bardziej pożądane związki (Rysunek 3). Pierwszy etap oczyszczania obejmuje destylację frakcyjną, w którym surowy olej ogrzewa się w wysokiej temperaturze, zwykle około 350°C. Następnie jest on pompowany do wieży destylacyjnej, gdzie w zależności od przeznaczenia utrzymywana jest odpowiednia temperatura. Lżejsze składniki ropy naftowej, które mają niższą temperaturę wrzenia zaczynają skraplać się na wyższym poziomie w wieży, podczas gdy cięższe związki osiadają na niższym poziomie. Następnie odpowiednie rury na różnych wysokościach kolumny wieży odprowadzają różne związki, z gazów i LPG na szczycie wieży i paliw olejów i resztek na dnie. Tę pozostałość z destylacji pod ciśnieniem atmosferycznym może być następnie poddano destylacji próżniowej, aby usunąć więcej lotnych składników, pozostawiając asfalt i inne cięższe substancje.

Rysunek 3. Schemat uproszczony proces rafinacji.

Screenshot_2

Źródło: Zdjęcie pochodzi z publikacji „Oleje Silnikowe”, wydanie 2013.

Po destylacji, produkty ropy naftowej poddaje się hydrorafinacji lub rafinacji typu Merox, przy czym atom siarki obecny w produktach jest usuwany. Hydrorafinacja obejmuje mieszanie genu gazu węglowodorów z produktami w postaci ciekłej – olejami (zwykle naftą lub benzyną), a następnie przepuszczając tą mieszankę przez katalizator w podwyższonej temperaturze i w wyższym ciśnieniu. Prowadzi to do usunięcia siarki jako siarkowodoru.

Kolejnym ważnym krokiem w procesie rafinacji jest konwersja frakcji w lżejsze, bardziej pożądane związki. Ciężkie benzyny poddaje się procesowi rafinacji katalitycznej lub platformowej, przy czym „liczba oktanowa” – miara wydajności paliw silnikowych, jest zwiększana przy użyciu katalizatora, takiego jak platyna. Cięższe pozostałości poddawane są usunięciu termicznym (ogrzewanie do temperatury powyżej 400°C) lub usunięciu katalitycznym, w którym drobnoziarnisty katalizator ogrzewa się w celu połączenia benzyny i innych produktów lekkich. Ostatnim krokiem w procesie jest mieszanie. Różne produkty wytworzone w rafinerii są mieszane w określonych proporcjach, tworząc gotowe produkty, które są zgodne z określonymi normami. Na przykład, związki tlenowe mogą mieszane z paliwem w celu zmniejszenia zawartości ołowiu i zwiększenie liczby oktanowej.

Przed rafinacją ropy naftowej przeprowadza się jej test, aby uzyskać informacje o wydajność finalnych produktów (tj. jakie produkty może uzyskać z danego gatunku ropy naftowej). Surowe oleje o podobnym pochodzeniu geologicznym, można uzyskać różny współczynnik API, co w konsekwencji może doprowadzić do uzyskania innych proporcji produktów. Przykładowe wydajności produktu z pierwotnej destylacji ropy Brent Crude Oil i Dubai Crude Oil przedstawiono w tabelach 2 i 3.

Tabela 2. Produkty uzyskiwane z ropy naftowej jako procent masy.

Typ produktu (zakres wrzenia) Wydajność produktu (% wagi)
Gazy i LPG (C1 to C4)

Benzyny (C5 to 149°C)

Nafty (149°C to 232°C)

Oleje napędowe (232°C to 342°C)

Pozostałości atmosferyczne (powyżej 342°C)

2,4

19,1

14,2

20,9

43,4

Tabela 3. Produkty uzyskiwane z ropy naftowej (Dubai Crude Oil) jako procent masy.

Typ produktu (zakres wrzenia) Wydajność produktu (% wagi)
Gazy i LPG (C1 to C4)

Benzyny (C5 to 180°C)

Nafty (180°C to 240°C)

Oleje napędowe (240°C to 380°C)

Olej napędowy próżniowy (380°C do 550°C)

Pozostałości atmosferyczne (powyżej 550°C)

1,5

18,6

10,4

28,1

21,3

20,1

Test rodzajów węglowodorów zawartych ropie naftowej do późniejszej rafinerii może być przeprowadzone w celu określenia odpowiednich składu. Test nazywany jest analizą PONA (od angielskich słów: Paraffins, Olefins, Naphthenes, Aromatics, gdzie odpowiednio znaczą parafiny, olefiny, nafteny i aromaty). Ropa naftowa, która jest bogata w związki parafin jest lepiej wykorzystane jako surowiec petrochemiczny. Olefiny, nie występują naturalnie w olejach surowych, ale są wytwarzane w procesach rafineryjnych i są obecne w innych substratach, takich jak benzyny. Nafteny i aromaty mają wyższe liczby oktanowe i bardziej nadaje się do rafinacji.

Wydajność produktu poprzez zastosowanie analizy PONA jest wykorzystywana do obliczania marży rafineryjnej brutto. Jest ona obliczana przez pomnożenie wskaźnika wydajności produktu z ceną produktu lokalnego i odjęciu kosztu bazowej ropy naftowej. Niektóre z popularnych lokalnych wskaźników produktu są wymienione w tabeli 4. Obliczana marża rafineryjna jest niezbędna do utrzymania rentowności rafinacji, a rafinerie mają swobodę w zakresie wyboru jakości ropy naftowej którą mogą następnie przetwarzać, dopasowując tym samym finalne produkty do swojego rynku.

Tabela 4. Wybrane lokalne wskaźniki cen.

Region Azia i Bliski Wschód Europa Ameryki
Ropa naftowa · Dubai Crude Oil

· MOPJ (Mean of Platts Japan) Naphtha;

· Singapore Naphtha

· Brent Crude Oil

· Naphtha CIF NWE (North West Europe)

· Naphtha Med (Italy) lub Rotterdam Barges

· WTI Crude Oil

· Naphtha FOB USGC

Nafta · Singapore Jet Kero · Jet NWE · Jet 54 USGC

· Jet Fuel LS New York Harbor

Benzyna · FOB Singapore Gasoline 92 RON · Gasoline 10 ppm FOB MED

· Eurobob Gasoline FOB ARA (Amsterdam Rotterdam Antwerp)

· ICE Gasoil

· US Gulf Coast Gasoline
Olej napędowy · Singapore Gasoil

· Singapore High Sulfur Fuel Oil (HSFO) 180 CST and HSFO 380 CST

· Fuel Oil 3.5% Rotterdam Barge · No. 2 Heating Oil

· FO RMG 380

Gaz ziemny

Gaz ziemny jest kolejnym paliwem kopalnym, która występuje naturalnie wraz z ropą naftową lub węglem i jest utworzony w podobny sposób (tzn. wywierania wysokiego ciśnienia i temperatury w ciągu milionów lat, przez procesy geologiczne, na pozostałościach roślin i zwierząt). Głównym składnikiem gazu ziemnego jest metan (CH4). Gaz ziemny, który wydobywany jest wraz z ropą naftową, nazywany jest związanym gazem. Gdy w złożu samej ropy naftowej jest w małych ilościach, to gaz ziemny nazywany jest skropliną (kondensatem). Gaz ziemny może być również uzyskiwany z rezerwuarów węgla (znanych jako metanu z pokładów węgla), oraz gazu wysypiskowego i biogazu zawierają również duże ilości metanu. gaz zazwyczaj występuje z zanieczyszczeń, takich jak para wodna, dwutlenek węgla, rtęci, azotu i siarkowodoru, a także inne gazy, takie jak etan, propan, butan i cięższe węglowodory, które w stanie upłynnionym nazywane płynny gaz ziemny – Natural Gas Liquids (NGL). Te zanieczyszczenia muszą być usunięte, zanim gaz może być transportowany.

Gaz ziemny jest transportowany rurociągami lub upłynnia się go do transportu jako skroplony gaz ziemny – Liquefied Natural Gas (LNG). W tym przypadku wymagane jest re-gazyfikacja w terminalu, gdzie LNG jest transportowany. Ponieważ gaz ziemny stosowany jest głównie do ogrzewania, to w sezonach letnich, gaz musi być przechowywany. Aby go przechować jest on „wstrzykiwany” do podziemnych zbiorników, wyeksploatowanych kawern solnych, warstw wodonośnych lub przechowywane w rurociągach jako LNG.

Gaz ziemny jest najczystszym źródłem spalania węglowodorów i jest coraz częściej wykorzystywana do produkcji energii elektrycznej. Stosowany jest do ogrzewania i gotowania oraz jako surowiec do produkcji chemicznej. Jest on również używany jako paliwo dla pojazdów, które działają albo na sprężony lub ciekły gaz ziemny, czyli może być dalej przekształcane na inne paliwa gazowe ciekłe. Etan jest używany do produkcji tworzyw sztucznych, a propan i butan są wykorzystywane jako LPG. Cięższe NGL składa się z benzyny, nafty i frakcji naftowych i może być mieszane z olejami ropopochodnymi.

Rynki gazu ziemnego są o wiele bardziej lokalne aniżeli inne rynki energii i dlatego też występują na nich różne metody ustalania cen. Jednakże dla tego surowca istnieje kilka benchmarków cenowych, zwiększające płynność rynku. Wzorce, które zyskały popularność są m.in. National Balancing Point (NBP) w Wielkiej Brytanii, Zeebrugge Title Transfer Facility (TTF) dla Europy i Henry Hub Natural Gas w USA.

Węgiel

Węgiel jest czarną lub ciemno-brązową palną skałą osadową, która jest utworzona przez zwęglanie roślinności i składa się głównie z dwutlenku węgla, wraz z różnymi proporcjami wodoru, azotu, siarki i tlenu. Zwykle występuje w warstwach skalnych, w warstwach zwanych złoża węgla lub pokłady węgla. Istnieją różne gatunki węgla, sklasyfikowanych w zależności od ilości czasu spędzonego w intensywnym cieple i pod ciśnieniem, które mają wpływ na ich właściwości chemiczne. Węgle niższej rangi to, torf, węgiel brunatny, i sub-bitumiczny, mają one mniejsze ilości dwutlenku węgla w masie i są bardziej zmienne. Węgle wyższej rangi obejmują antracyt i węgla bitumiczny, które mają wyższą zawartość dwutlenku węgla, a tym samym wyższą możliwość oddania ciepła.

Antracyt jest używany przede wszystkim do ogrzewania. Węgiel bitumiczny można podzielić na dwa rodzaje – termalne (węgiel energetyczny) i hutniczy (węgiel koksowy). Węgiel energetyczny wykorzystywany jest głównie do wytwarzania energii elektrycznej oraz jako źródło energii dla produkcji cementu, podczas gdy węgiel koksujący jest wykorzystywany do produkcji koksu, które działa jako środek redukujący w procesie wytwarzania surówki, a następnie stali.

Węgle brunatne i bitumiczne są używane głównie do produkcji energii elektrycznej. Węgiel może być przekształcony w ciecz i stosowany jako paliwo alternatywne w transporcie, gotowaniu, energetyce oraz w przemyśle chemicznym. Węgiel może być także przekształcany w gaz syntezowy, mieszaniny tlenku węgla i wodoru, a następnie wykorzystywane do produkcji energii elektrycznej lub innych paliw transportowych.

Globalne rynki węglowe można podzielić na dwa główne regiony: basenu atlantyckiego i basenu Pacyfiku. Główne punkty odniesienia cen dla węgla energetycznego w oparciu o dostawy w portach, gdzie węgiel jest eksportowanych z lub importowanych obejmują: API2 coal (Amsterdam Rotterdam Antwerpia – ARA), API4 coal (Richards Bay, Republika Południowej Afryki) i API5 Newcastle coal (Australia). Ponadto, lokalne rynki węgla, mają swoje własne standardy. W Polsce występuje  TGE ARP.

Finanse, Pitfalls, Restrukturyzacja, Turnaround

Najczęstsze przyczyny upadku i porażek przedsiębiorstw

Przyczyny bankructw przedsiębiorstw można podzielić na dwie główne kategorie: zewnętrzne i wewnętrzne. Co ciekawe, około 65% bankructw w USA spowodowane jest problemami wewnętrznymi. Nieco inne statystyki są w Europie. Ten wskaźnik to już 68%. W Polsce nie przeprowadzono jeszcze takich badań.

Poniżej przedstawiam najczęstsze przyczyny niepowodzenia w biznesie jakie podaje TMA (Turnaround Management Association).

Zrzut ekranu 2015-12-15 o 22.52.14

Źródło: Turnaround Management Association, Management Body of Knowledge.

ZEWNĘTRZNE

Ogólnie rzecz biorąc, istnieją cztery główne przyczyny zewnętrznych problemów, które należy monitorować w trakcie prowadzenia biznesu.

  1. Zmiany ekonomiczne

9% wszystkich niepowodzeń wynika bezpośrednio z przyczyn ekonomicznych. Ważne jest by kierownictwo firmy miało na uwadze, że w gospodarce zachodzą nieustanne zmiany i należy je wykrywać w jak najwcześniejszej fazie.

  1. Zmiany w obszarze konkurencji

35% wszystkich niepowodzeń biznesowych są związane ze zmianą strategii konkurentów (w tym 6% wynika bezpośrednio z działalności konkurencji, a 29% jest przyczyną w spadku udziału w rynku). Zmiany w układzie sił konkurencyjnych najczęściej wynikają z wprowadzenia konkurencji cenowej. Tendencja ta jest szczególnie powszechna w okresie spowolnienia gospodarki oraz w sytuacji spadku popytu.

  1. Zmiany społeczne

Ponieważ zmiany społeczne zdarzają się powoli, dlatego też menedżerowie powinni być w stanie skorygować prowadzenie biznesu. Odbywa się to poprzez zmianę w asortymencie produktów lub wprowadzenie nowej strategii cenowej, aby utrzymać swoją pozycję konkurencyjną.

  1. Zmiany technologiczne

Dwa główne źródła zmian technologicznych w otoczeniu zewnętrznym wynikają bezpośrednio z informatyzacji procesów oraz zmian technologii wytwarzania produktów i transportu. Rosnąca złożoność i dostępność informacji, która wynika ze zmian technologicznych sprawia, że menadżerowie mają problemy w sortowaniu i ustalaniu priorytetów.

WEWNĘTRZNE

Tak jak wspomniano powyżej 65% niepowodzeń i bankructw przedsiębiorstw w USA spowodowane jest problemami wewnętrznymi. Błędy te wynikają głównie z złego zarządzania organizacją lub ze niewłaściwego zarządzania finansami.

Złe zarządzanie organizacją

Podstawowymi problemami wynikającymi ze złego zarządzania są:

  1. Autokratyczny styl zarządzania

Autokratyczny styl zarządzania może przyczynić się do powstania zagrożeń poprzez dwa zachowania: dominację i izolację. Dominacja występuje, kiedy kierownictwo ignoruje informacje dostarczane od innych członków organizacji i rynku, podczas gdy izolacja występuje kiedy kierownictwo przestaje przekazywać informacje innym członkom organizacji.

  1. Brak talentów wśród menedżerów zarządzających

Słabe kwalifikacje i brak doświadczenia może także przyczynić się znacząco do powstawania błędów w zarządzaniu przedsiębiorstwem.

  1. Brak otwartości na zmiany

Inną potencjalną przyczyną porażek jest bezpośredni brak dostosowania się organizacji do zachodzących zmian na rynku. Może także powstawać w wyniku złych decyzji podejmowanych w trakcie wdrożenia zmian.

  1. Niezbilansowane zarządzanie

Brak zbilansowania wśród kierownictwa występuje wtedy, kiedy jeden produkt lub usługa, albo obszar funkcjonalny jest uważany za priorytetowy. Powoduje to, że reszta działalności przedsiębiorstwa jest traktowana jako nieważna lub nieistotna.

  1. Niewłaściwe realizowanie strategii i wysokie jej ryzyko

Nadmierne ryzyko strategiczne często powoduje, że menedżerowie mogą lekceważyć wiele ważnych czynników, które nie były wcześniej brane pod uwagę. Inną częstą pułapką w zarządzaniu jest nadmierna biurokracja. Wprowadzenie zbyt wielu procedur i spotkań może powodować, że kierownictwo skupiać się będzie na realizacji celów niezwiązanych z rozwojem organizacji.

  1. Nieuczciwość

Nieuczciwość i oszustwo nie są najważniejszymi przyczynami niepowodzeń w biznesie, jednakże mogą wpływać dodatkowo jako czynnik pogarszający.

Niewłaściwe zarządzanie finansami

Niewłaściwe zarządzanie obszarem finansowym jest jednym z ważniejszych elementów wpływających na pogorszenie działalności przedsiębiorstwa. Szczególnie zagrożenie to może łączyć się z czynnikami zewnętrznymi, takimi jak stagnacja lub recesja.

  1. Niewłaściwe zarządzanie oraz zła kontrola kapitału obrotowego

Niedobór kapitału obrotowego może spowodować nadmierne zadłużenie. Pozyskanie dodatkowych kapitałów obcych może być obwarowane wyższymi stopami procentowymi. Efektem takich działań jest wzrost kosztu kapitału, który w konsekwencji może doprowadzić do zachwiania zdolności spłaty zadłużenia.

  1. Nadmierne koszty stałe

Wysokie koszty stałe mogą stanowić znacznie większe zagrożenie aniżeli problemy z finansowaniem kapitału obrotowego. Duże koszty stałe, szczególnie w obszarze administracji mogą być związane z przywilejami w organizacji. Ograniczenie tych kosztów może spowodować spadek motywacji i morałów pracowników.

  1. Nadmierne zadłużenie długoterminowe

Pierwszym z powodów pogorszenia działalności przedsiębiorstw jest niedopasowanie działań inwestycyjnych w środki trwałe lub akwizycje. Drugą przyczyną w tym obszarze jest spadek wyceny aktywów wpływający na pogorszenie wskaźników obsługi długu.

  1. Niski poziom kapitałów własnych

Niski poziom kapitału własnego, a tym samym niskie wskaźniki kapitału własnego może powodować trudności w pozyskaniu nowych źródeł finansowania inwestycji.

Finanse, Restrukturyzacja, Turnaround

Rola zarządzania finansami w procesie restrukturyzacji

Finanse mają do odegrania kluczową rolę we wspomaganiu procesów restrukturyzacji. Zazwyczaj, gdy wydajność biznesu spada, zapotrzebowanie na informacje finansowe zaczyna wzrastać. Menedżerowie wyższego szczebla, banki, wierzyciele, inwestorzy i akcjonariusze zaczynają domagać się informacji finansowych.

Analiza finansowa i sprawozdania pozwalają pomóc w identyfikacji spadku sprzedaży, wydajności lub wzroście kosztów przedsiębiorstwa. Dodatkowo przedstawienie zjawisk gospodarczych w postaci najróżniejszych modeli finansowych pozwala nie tylko zrozumieć zmiany zachodzące w organizacji, ale także uzyskać wiarygodność, pozwalając tym samym na akceptacje założonych działań.

Jeśli w ramach procesu restrukturyzacji zostanie powołany zewnętrzny specjalista lub nowy prezes, to przekazywanie informacji finansowych z procesu będzie kluczowe dla zapewnienia prawidłowej komunikacji. Osoby na tych stanowiskach powinny więc rozumieć biznes poprzez analizę finansową. Ważnym aspektem jest także, żeby informacje finansowe były dostarczane na czas. Reakcja na zmiany zbyt późno z uwagi na niedokładne lub nierzetelne informacje, może być postrzegane jako część problemu w trakcie restrukturyzacji.

Restrukturyzacja, Turnaround

Umiejętności kierownicze w procesie restrukturyzacji

W sytuacji przeprowadzania restrukturyzacji przedsiębiorstwa, jednym z kluczowych aspektów jego powodzenia są silne umiejętności przywódcze i zarządcze menadżera projektu. Podczas gdy, główny nacisk kładziony jest na osobę posiadające wiedzę i kwalifikacje z zakresu analizy finansowej, to ważne jest, by osoby te charakteryzowały się także wysokimi umiejętnościami liderskimi oraz umiejętnościami w zarządzaniu zmianą.

Dobry lider projektu powinien:

  • w jasny sposób uzasadnić swoje decyzje,
  • dysponować poczuciem spokoju,
  • słuchać i być przygotowanym na przyjęcie wszelkich sugestii,
  • być zarówno silnym i elastycznym,
  • szybko reagować na pojawiające się sytuacje kryzysowe,
  • motywować i odbudowywać morale pracowników,
  • zapewnić pracownikom, że trudne decyzje są podejmowane w sposób uczciwy i że jeśli to ich dotyczy, to będą traktowani z należytym szacunkiem.

Liderzy projektów restrukturyzacyjnych to tacy, którzy mogą poradzić sobie z różnorodnymi kwestiami strategicznymi podczas zarządzania projektem. Muszą także wspierać zainteresowane strony, aby ich przekonać, przedstawić wizję przyszłości i motywować pracowników.

Restrukturyzacja, Turnaround

Sześć etapów restrukturyzacji

Każda organizacja biznesowa może być dotknięta przez wiele czynników, które w pewnych warunkach mogą spowodować pogorszenie jej działalności, niewypłacalność oraz trudności w prowadzeniu biznesu.

W Wielkiej Brytanii kilka lat temu przeprowadzono badania, które zidentyfikowały najczęstsze powody, dla których firmy mają problemy. Do najważniejszych należą:

  • brak kontroli kosztów,
  • brak dopasowania produktu do potrzeb klienta,
  • brak kompetentnych zespołów, w zakresie finansów, produkcji i sprzedaży,
  • pogorszenie warunków rynkowych,
  • słabe zarządzanie.

Pogorszenie wyników działalności z reguły następuje na przestrzeni kilku lat. Choć mogą zdarzyć się sytuacje, w których nieprzewidziane czynniki wewnętrzne lub zewnętrzne mogą doprowadzić do niebezpieczeństwa. Przykłady takich zdarzeń obejmują: oszustwa, uszkodzenie produktów lub wadliwa produkcja, utrata finansowania, bankructwo głównego klienta lub dostawcy oraz działania nieprzewidziane spowodowane przez człowieka. Jednakże, jeśli przedsiębiorstwo jest w normalnej fazie stagnacji, to na początku pojawią się następujące trudności:

  • znaczny niedobór gotówki w bieżącej działalności,
  • wzrost zadłużenia kredytowego,
  • wzrost przeterminowanych zobowiązań – pogorszenie relacji biznesowych z dostawcami,
  • analiza miesięcznych wyników opłacalności wskazuje na trend pogarszającej się sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa.

Często objawy te wynikają z podstawowych błędów operacyjnych i strategicznych. Jeśli zostaną one we wczesnej fazie wykryte, można je będzie odwrócić za pomocą programów restrukturyzacyjnych, bądź naprawczych. Jednakże w większości przypadków przedsiębiorstw z sektora MSP przyczyny te nie są wykrywane. Oznacza to błędne koło, a konsekwencją jest niepowodzenie biznesu i jego likwidacja.

Głównym celem każdej restrukturyzacji jest, usunięcie w jak najkrótszym czasie większości negatywnych przyczyn i tym samym zapobiegnięcie niebezpieczeństwu likwidacji, po to by skupić się na realizacji zaplanowanych zadań, które przywrócą wartości przedsiębiorstwa. Aby to osiągnąć trzeba przejść przez sześć następujących etapów:

1. Podjęcie decyzji o zmianach

Zarząd oraz kierownictwo wyższego szczebla powinno jednogłośnie uznać, że zmiany w przedsiębiorstwie są konieczne, a następnie zainicjować program naprawczy.

Często elementem zmian jest zatrudnienie zewnętrznego specjalisty od procesów naprawczych lub zmiana na stanowisku Dyrektora Generalnego (CEO). Nowe obiektywne spojrzenie wspomaga w podejmowaniu trudnych i kontrowersyjnych decyzji.

Zatrudnienie zewnętrznego specjalisty, może przynieść wiele zalet, do których należą:

  • dostęp do wiedzy osoby z doświadczeniem w realizacji programów naprawczych,
  • brak emocjonalnego „bagażu” związanego z podejmowaniem decyzji biznesowych,
  • nastawienie na realizację celu,
  • nie będąc częścią organizacji taka osoba daje możliwość przekonania zespołu, a w niektórych przypadkach zakwestionowania podejmowanych decyzji biznesowych.

Zewnętrzny doradca poprzez swoje kompetencje może wpływać również na podjęcie decyzji, tak by nastąpiły zmiany w składzie menedżerów zarządzających, by program naprawczy został zrealizowany. Może to obejmować zmianę Dyrektora Generalnego, Dyrektora Finansowego lub innych członków Zarządu.

2. Ocena działalności

W przedsiębiorstwie powinno się w jak najszybszym czasie zidentyfikować podstawowe źródła problemów powodujących pogorszenie się jego sytuacji. Dodatkowo, należy ocenić podstawowe obszary naprawcze, poprzez dokładną analizę w następujących płaszczyznach:

  • Infrastruktura / ludzie – czy organizacja ma wystarczającą elastyczność by dokonać zmian zgodnie ze zmianami warunków rynkowych? Czy ma właściwą strukturę organizacyjną? Czy w firmie nie ma ponadnormatywnego zatrudnienia? Czy zatrudnia odpowiednich ludzi o odpowiednich kwalifikacjach?
  • Operacje – czy kierownictwo skupia się na najważniejszych zadaniach? Które produkty, którzy klienci i które kanały dystrybucji zwiększają lub niszczą wartość firmy? Czy istnieją lepsze metody wytwarzania produktów lub dostarczania usług umożliwiających zwiększenie efektywności, przy możliwie najniższych kosztach? Czy w przedsiębiorstwie istnieją procesy, które zakłócają istotnie jego działalność?
  • Strategia – czy organizacja ma jasną i klarowną strategię, która ukierunkowana jest na rozwój przedsiębiorstwa? Czy firma obsługuje właściwie swój rynek?
  • Finanse – jakie są możliwości przedsiębiorstwa do generowania nadwyżki gotówki? Czy firma posiada wystarczającą „poduszkę powietrzną” w postaci zewnętrznego finansowania? Czy w przedsiębiorstwie istnieją wiarygodne informacje na temat jej obecnego stanu i sytuacji finansowej? Czy firma ma skuteczną kontrolę budżetową? Czy firma zarządza kapitałem obrotowym?
  • Zaangażowanie i zdolności do zmiany – czy istnieje wyraźna chęć kierownictwa firmy do zmian? Czy organizacja jest przygotowana do znacznych (i często bolesnych) zmian?

Jak w przypadku każdego planu restrukturyzacyjnego, lepiej jest zapobiegać niż leczyć, a wczesne rozpoznanie przyczyn problemu może mieć kluczowe znaczenie dla ratowania organizacji.

3. Plan restrukturyzacji

Kolejnym etapem jest określenie odpowiedniej strategii rozwoju oraz kamieni milowych, ze szczegółowym uwzględnieniem ich funkcjonalności. Zazwyczaj będzie to obejmować działania mające na celu:

  • restrukturyzację zaległych zobowiązań dłużnych,
  • zmniejszenie kosztów operacyjnych,
  • poprawa zarządzania kapitałem obrotowym,
  • zwiększenie marżowości produktów i zmiany kanałach dystrybucji,
  • wyszczególnienie linii kluczowych (strategicznych) produktów,
  • przyspieszenie dróg opracowywania nowych produktów.

Plan musi być następnie przekazany do wszystkich kluczowych interesariuszy, w tym: udziałowców, Zarządu, kierownictwa, aby upewnić się czy wspólnie będzie realizowany.

Następnym etapem jest poinformowanie o podjętym procesie restrukturyzacyjnym podmioty zewnętrzne, takie jak banki, kluczowi dostawcy oraz inni wierzyciele by zwiększyć wiarygodność i przywrócić zaufanie do firmy.

4. Implementacja planu

Po zaakceptowaniu programu naprawczego, jego realizacja nie może być ograniczana. Jednym z trudniejszych jego elementów mogą być:

  • dokonywanie zwolnień pracowniczych,
  • zmiany organizacyjne upraszczające strukturę działową,
  • drastyczne ograniczenia zmniejszające wszystkie niepotrzebne koszty.

Jednym z pierwszych kluczowych celów każdego programu naprawczego jest uzyskanie dodatniego salda przepływów pieniężnych – tak szybko jak to możliwe. Wolne środki pieniężne są często potrzebne do realizacji dalszych działań naprawczych.

W niektórych przypadkach plan restrukturyzacyjny zakłada, że uzyskanie dodatkowych środków pieniężnych może odbyć się w drodze sprzedaży nieużywanych aktywów, a także poprzez likwidację nierentownych jednostek biznesowych lub operacji.

5. Etap stabilizacji

Po ustabilizowaniu funkcjonowania operacyjnego biznesu, ograniczeniu kosztów ogólnych i sprzedaży zbędnego majątku, główny nacisk kładziony jest na poprawę efektywności i stopniową poprawę modelu biznesowego.

Na tym etapie, aby zapewnić długoterminowy rozwój, przedsiębiorstwo powinno zwiększyć rentowność i poprawić zwrot z inwestycji, przy jednoczesnym zapewnieniu sprawnego funkcjonowania istniejących obszarów działalności.

Często ten etap jest najtrudniejszym w organizacji. Poprawa zwrotu z inwestycji wymaga znacznych wysiłków, aniżeli usuwanie operacji przynoszących straty lub cięcie kosztów.

6. Zakończenie zmian

Ostatni etap koncentruje się na zakończeniu procesu restrukturyzacji. Na tym etapie sytuacja finansowa jest ustabilizowana, a przedsiębiorstwo uzyskuje status konkurencyjny na rynku. Ważnym elementem tego etapu jest zwiększanie rentowności, zwrotu z inwestycji oraz tworzenie wartości. W celu osiągnięcia długoterminowej stabilizacji i wzrostu, organizacja może również wymagać:

  • rozwoju nowych rynków, nowych produktów lub sojuszy strategicznych z innymi organizacjami,
  • poprawy obsługi klienta oraz poprawy jakości produktów i usług,
  • zapewnienie długoterminowego finansowania i wzmocnienia struktury bilansu,
  • przesunięcie nacisku z zarządzania operacyjnego przepływem pieniężnym na strategiczne zarządzanie finansami i ich kontrolą.

Wreszcie, organizacja będzie musiała odbudować morale i rozwijać pewność, pozytywną kulturę korporacyjną, która koncentruje się na ciągłym doskonaleniu i długoterminowej rentowności.